Gorący temat
Uwagi KP Lewica do projektu ustawy o zadaniach publicznych w dziedzinie usług medialnych 07.01.2009
1. Projekt Ustawy o zadaniach publicznych w dziedzinie usług medialnych idzie w oczekiwanym przez nas i dobrym kierunku; jest postępem w stosunku do projektu poprzedniego; i jest dobrym punktem wyjścia do rozmów;
2. Projekt w swoim duchu zmierza do budowania niezależności mediów publicznych, o co nam chodziło, jednakże nie prowadzi w wystarczającym stopniu w stronę przekształceń, które uważamy za potrzebne. Jednocześnie – przez proponowane rozwiązania – zmienia układ w systemie mediów i osłabia media publiczne, co zdecydowanie nie jest naszą intencją;
3. Nie akceptujemy takiego kierunku budowania nowego ładu medialnego w Polsce, który polega na nadbudowywaniu nad mediami kolejnych i kosztownych instytucji biurokratycznych. Kryzys finansowy i jego konsekwencje budżetowe stanowią tu dodatkową okoliczność.
Licencja programowa
• jest jednym z fundamentów koncepcji nowego ładu medialnego w obszarze mediów publicznych i podstawą systemu ich finansowania.
• licencja programowa powinna umożliwić jasne i powszechnie dostępne rozliczenie mediów publicznych ze środków, jakie otrzymują.
• nasze szczególne wątpliwości budzą przepisy dotyczące zlecania realizacji zadań publicznych stacjom prywatnym. Nie znajdujemy racjonalnych i uzasadnionych społecznie powodów dla stosowania licencji programowej wobec mediów komercyjnych. Takie rozwiązanie uderza w media publiczne, dokonuje się ich kosztem. Przyznawanie środków publicznych nadawcom niepublicznym oznaczałoby ponadto trwałą zmianę warunków, na jakich zgodzili się oni odebrać koncesję na nadawanie swoich programów.
Nadawcy niepubliczni zyskaliby zatem, kosztem nadawców publicznych, dodatkowe, nie przewidziane w koncesji, źródło przychodów. Przyjąć zatem należy zasadę, że ze środków publicznych finansowane są tylko i wyłącznie media publiczne.
• licencja powinna być przyznawana na czas trwania kadencji zarządu, a kontrola jej realizacji powinna odbywać się dwa razy do roku.
• licencja powinna w związku z tym być wydawana przez organ, który ma kompetencję oceny propozycji programu zaproponowanego przez nadawcę, a jednocześnie – w przypadku pozytywnej oceny – przyznaje na ten cel środki finansowe. Takim organem powinna być Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.
• licencja przyznawana jest w drodze negocjacji wnioskodawcy z KRRiT, a nie w drodze przetargu.
• tryb wydawania licencji programowej powinien także uwzględniać tryb odwoławczy od decyzji wydanej przez KRRiT na wniosek nadawcy.
• organem odwoławczym powinien być - podobnie jak w przypadku koncesji – sąd administracyjny.
Zadania misji publicznej
Za bezwzględnie konieczne uważamy uzupełnienie katalogu zadań tożsamych z misją publiczną o zadania m.in.:
• przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na rasę, narodowość, wyznanie, płeć, orientację seksualną;
• propagowanie integracji europejskiej i wartości europejskich określonych w Karcie Praw Podstawowych;
• propagowanie praw człowieka.
Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji
jako organ konstytucyjny wymaga wzmocnienia. Oznacza to, że:
• należy zrezygnować z utworzenia Funduszu Zadań Publicznych i instytucji pochodnych lokując ich kompetencje w Krajowej Radzie.
• należy zapewnić, poprzez kooptację, pluralistyczny charakter organu, który ma dziś bardzo jednostronny charakter.
• należy powrócić do zasady ciągłości pracy KRRiT poprzez przywrócenie rotacyjności polegającej na wyborze co dwa lata jednej trzeciej składu KRRiT.
Rada Programowa
To interesujący projekt. Proponujemy doprecyzować zasady tworzenia jej składu, który jest zbyt duży, aby Rada mogła efektywnie realizować swoje zadania. Do katalogu tych zadań proponujemy włączyć obowiązek opiniowania strategii mediów publicznych..
Struktura mediów publicznych
Proponowany projekt ustawy powinien dokonać zmiany struktury zarządzania mediami publicznymi w Polsce tak, by zadania nałożone przez ustawodawcę i kolejne licencje programowe mogły być wypełniane w sposób oszczędny, skuteczny i przejrzysty. Oznacza to naszym zdaniem:
• utrzymanie przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji charakteru spółek prawa handlowego należących wyłącznie do Skarbu Państwa oraz – w przypadku spółek radiofonii regionalnej i telewizji regionalnej – także do samorządów jako ew. akcjonariuszy mniejszościowych.
• odejście od pomysłu tworzenia regionalnych spółek radiowo-telewizyjnych jako struktur nie spełniających wymogu przejrzystości, skuteczności i funkcjonalności.
Proponujemy poszukiwanie możliwości przekształceń mediów publicznych w kierunku:
• utworzenie czterech spółek medialnych: TVP SA, Polskie Radio SA oraz holdingów: Polskie Telewizje Regionalne i Polskie Rozgłośnie Regionalne.
• Biorąc pod uwagę zakres i charakter projektowanych zmian nie uważamy za możliwe powoływanie wszędzie zarządów ograniczonych do jednej osoby. Proponujemy pozostawienie tych rozstrzygnięć do decyzji Skarbu Państwa, KRRiT oraz organów spółki, które mogą to określić w statucie spółki.
Archiwum Misji Publicznej
Opowiadamy się za udostępnieniem archiwów mediów publicznych szerokiej publiczności. Nie popieramy jednak pomysłu odebrania archiwów mediów publicznych dotychczasowym właścicielom. Zmiany proponowane również tu uderzają w media publiczne. Powodują one, że z dorobku mediów publicznych do 1992 będą one korzystać na takich samych zasadach co nadawcy komercyjni, czyli odpłatnie. To zerwanie ciągłości mediów publicznych, skądinąd absurdalne. Takiemu działaniu towarzyszyłyby zastrzeżenia:
• natury prawnej: media publiczne mogą skutecznie dowodzić, że ustawą o radiofonii i telewizji z grudnia 1992 r. zasoby Komitetu ds. Radia i Telewizji zostały im co do zasady przekazane. Ponadto status praw autorskich do poszczególnych audycji jest bardzo zagmatwany i nie ma pewności, czy ustawodawca ma tytuł prawny do dysponowania całością archiwum;
• natury finansowej: przekazanie i uruchomienie dla szerokiej publiczności archiwów wymagałoby znacznych nakładów finansowych, które w żadnej mierze nie powinny być finansowane z opłat od użytkowników korzystających z archiwów w celach niekomercyjnych. Nakłady te w wielkim stopniu zostały już przez dotychczas zarządzające tymi archiwami media publiczne poniesione. Nie rozumiemy, po co trzeba byłoby ponosić te koszty ponownie;
• natury programowej: umożliwienie korzystania przez nadawców koncesjonowanych z archiwów mediów publicznych może w istotny sposób zmniejszyć ich nakłady na audycje opisane w ich koncesjach, co odbije się na produkcji audiowizualnej, a tym samym zmniejszy finansowanie tego sektora kultury polskiej.
Finanse
Proponujemy finansowanie mediów publicznych poprzez powszechną opłatę audiowizualną zgodnie z modelem stworzonym przez autorów obywatelskiego projektu nowelizacji ustawy medialnej – Krajową Izbę Producentów Audiowizualnych. W załączeniu odpowiedni rozdział projektu ustawy wg stanu na dzień 18.11.2008.
Koncepcja finansowania z VAT rodzi wątpliwości prawne, obawę o stabilny i bezpieczny poziom finansowania, niesie ryzyko związane ze zgodą UE. Może też wzbudzić istotne wątpliwości konstytucyjne (problem nierównego dostępu).
Przejrzystość mediów publicznych
W trosce o standardy państwa demokratycznego konieczne jest zapisanie zasady pełnej transparentności KRRIT oraz wszystkich nadawców publicznych, w pierwszym rzędzie finansów, zarobków i to na każde żądanie, nawet pojedynczego obywatela. (w jakim trybie, komu, ile, za co, rozliczenia, kontrola). Spółki mediów publicznych nie są zwykłymi spółkami prawa handlowego.
W tym samym duchu należy uzupełnić rozdział 7, art. 46, pkt 7 dotyczący konfliktu interesów o rodzinę, przynajmniej najbliższą, członka Krajowej Rady. To w ogóle powinien być elementarz.
Mamy nadzieję, że dalsza praca nad przedłożonym projektem ustawy pozwoli na:
• stworzenie ładu medialnego, który pozwoli mediom publicznym na budowanie niezależności politycznej od rządzących, czego warunkiem jest m.in.
• uzyskanie niezależności finansowej, poczucia materialnego i systemowego bezpieczeństwa mediów publicznych;
• wdrożenie w mediach publicznych reguł gwarantujących wysoki standard zawodowy wyrażający się dziennikarską rzetelnością, obiektywizmem i bezstronnością a w konsekwencji
• wysoki poziom programowy;
• stworzenie warunków do dobrego przygotowania mediów publicznych do zmian wynikających z nieodzowności cyfryzacji i sprostania konkurencji.
• jak najszybszą i skuteczną zmianę KRRiT oraz kierownictw publicznego radia i telewizji, co jest warunkiem osiągnięcia powyższych celów.
