Inicjatywy międzynarodowe
Deklaracja polityczna PES dotycząca globalizacji - luty 2004
W najbliższych latach Europa i świat będą musiały podjąć kluczowe decyzje: Wypełnienie postanowień szczytu w Lizbonie, dzięki którym dynamiczna, konkurencyjna, dbająca o społeczeństwo i stabilna Europa ma odgrywać ważną rolę w światowej gospodarce; Uczynienie z rozszerzonej Europy organizmu silnego i spójnego; Osiągnięcie celów Milenijnych ONZ; Reformowanie sposobu zarządzania światem i Organizacją Narodów Zjednoczonych.
Wszystko to wymaga politycznej woli ukierunkowanej na odnowienie i zmianę naszego podejścia oraz struktur rządowych.
Partia Europejskich Socjalistów oraz jej organizacje członkowskie pragną przywrócić kontrolę nad procesem globalizacji mechanizmom demokracji oraz społeczeństwom. Dzięki naszym wspólnym staraniom udowodnimy, że sposób w jaki globalizacja przebiega obecnie może i musi być zmieniony, w interesie obywateli Europy i całego świata.
Niniejsza polityczna deklaracja ustanawia uniwersalne wartości, na których naszym zdaniem globalizacja musi być oparta, określa wizję, zgodnie z którą musimy globalizację kształtować i ujarzmiać, oraz definiuje sposoby, zgodnie z którymi musimy nią zarządzać dla dobra wszystkich narodów.
W okresie poprzedzającym europejskie wybory w roku 2004 proponujemy nową, ambitną wizje polityczną dla Europy i całego świata.
Pięć przedstawionych poniżej celów to filary naszej politycznej wizji dla wszystkich poziomów rządzenia – od poszczególnych krajów, poprzez Europę do całego świata:
§ Zabezpieczenie warunków życia obywateli;
§ Ochrona środowiska i zrównoważona egzystencja;
§ Zapewnienie światowego pokoju w obliczu starych i nowych zagrożeń;
§ Kontrola nad światowymi procesami migracyjnymi, regulacja migracji zarobkowej, podtrzymanie prawa do azylu, osiągnięcie gospodarczej, społecznej i kulturowej integracji populacji imigracyjnych w Europie
§ Promowanie demokracji na wszelkich poziomach, ponowne ustanowienie silnego związku pomiędzy obywatelami a polityką, oraz umacnianie zdolności władz publicznych do wprowadzania w życie demokratycznych wyborów, w szczególności na szczeblu ogólnoświatowym.
Proponujemy krajowym, europejskim oraz światowym decydentom spójny program pokazujący jak osiągnąć te cele i zreformować proces globalizacji poprzez lepszą politykę, lepsze instrumenty, skoordynowane działania, oraz poprzez zmianę podstawowej architektury globalnego układu władzy.
Socjaldemokraci niniejszym potwierdzają swe zaangażowanie zmierzające do przekształcenia globalizacji w siłę napędową rozwoju ludzkości. Ludzkość dysponuje środkami by tą wizję zrealizować. To, czy stanie się ona rzeczywistością, zależy tylko od nas.
I.Wstęp
Przy braku natychmiastowych działań politycznych na wszystkich poziomach władzy, oraz bez radykalnych reform na poziomie globalnym, globalizacja w swym obecnym kształcie spowoduje głęboki podział świata na bogatych i biednych, na strefy pokoju i strefy wojen. Taka porażka niewłaściwie kierowanej globalizacji wywoła głębokie niepokoje i niezadowolenie pomiędzy poszczególnymi narodami, będzie stymulować nastroje ekstremistyczne, wywoła nowe konflikty i spowoduje jeszcze większe poczucie braku bezpieczeństwa.
Europa nie może pozostać obojętna w obliczu tych zmian. Nie uda się jej zapewnić dobrobytu i pokoju sobie samej, jeśli oślepiona będzie iluzją własnej potęgi i nie będzie chciała zauważyć wciąż pogarszającej się sytuacji globalnej. Wręcz przeciwnie. Dzięki swemu politycznemu, gospodarczemu i kulturowemu dziedzictwu, jak również dzięki unikalnemu doświadczeniu w utrzymywaniu niezależności należących do niej krajów, Europa ma w swym ręku jeden z kluczy do lepszej przyszłości naszej planety. Europa nie dokona tego sama, ale też nic nie uda się osiągnąć bez jej konstruktywnego wkładu.
Globalizacja nie jest odległym zjawiskiem. Odgrywa ona coraz większą rolę w naszym codziennym życiu. Wykorzystanie jej dla dobra wszystkich, a nie tylko tych nielicznych, stało się jednym z najważniejszych politycznych wyzwań dla rządów na wszystkich szczeblach, oraz dla wszystkich pragnących nowego, lepszego porządku rzeczy na świecie. Globalizacja postrzegana jest jednocześnie jako źródło nowego bogactwa oraz jako przyczyna obaw co do przyszłości. Właściwie kierowana, globalizacja może doprowadzić nas, jeszcze w tym stuleciu, do ery wspólnej prosperity. Dzisiaj wydaje się ona jednak być źródłem wielorakich sił destrukcyjnych: gwałtownej deindustrializacji oraz społeczno-gospodarczych przemian w Europie, nacisku wywieranego na nasze systemy ubezpieczeń społecznych, wykorzystania poprzez przemytnictwo i nielegalną imigrację, międzynarodowego terroryzmu, trans-granicznej przestępczości, konfliktów regionalnych, rozpowszechniania broni, zagrożeń dla środowiska, nieustającej biedy i niedoli w świecie rozwijającym się, oraz osłabionego systemu wielostronnego.
Po raz pierwszy od czasów II Wojny Światowej Europa stanęła w obliczu przyszłości, która wydaje się być gorsza niż teraźniejszość. Wielu ogarnął pesymizm, a nawet fatalizm. W szczególności dotyczy to tych, którzy są najgorzej przystosowani do zmian, czyli tych, którzy nie są dobrze wykształceni. Niewystarczający i nietrwały wzrost gospodarczy powoduje niepewność zatrudnienia i osłabia systemy emerytalne i ubezpieczeń społecznych. Wszystko to potęguje poczucie braku bezpieczeństwa i niepewności tego, co przyniesie dzień jutrzejszy. Powszechne stało się przeświadczenie, że zmierzamy w kierunku, który uczyni nasze życie trudniejszym, mniej bezpiecznym i bardziej zindywidualizowanym. Społeczeństwo globalne jawi nam się jako takie, w którym poszczególne jednostki mogą w dążeniu do sukcesu polegać wyłącznie na sobie samym. Ci, którym się nie uda, są marginalizowani i pozbawiani szans na jakąkolwiek przyszłość. Pozostaje to w wyraźnej sprzeczności z naszym europejskim doświadczeniem, które przez dziesięciolecia zbieraliśmy w udanym procesie integracji i społecznego rozwoju. Pozostaje to w sprzeczności z tym, co nasze społeczeństwa dzięki takim zmianom zyskały. Proces ten pogłębiany jest również przez negatywny wpływ jaki gospodarcza globalizacja wywiera na środowisko naturalne, oraz przez coraz mniej stabilną sytuację w sektorze produkcji i konsumpcji.
Nasi obywatele zadają sobie pytanie – Czy firma, w której pracuję przeniesie produkcję do kraju, w którym zarobki są niższe? Czy moje umiejętności wciąż będą potrzebne za pięć czy dziesięć lat? Czy jakość życia moich dzieci bezie przynajmniej na takim samym poziomie jak moje życie dzisiaj? Czy świat staje się coraz bardziej niebezpieczny? Czy zanieczyszczenie powietrza i inne zagrożenia środowiskowe zrujnują zdrowie mojej rodziny? Zadając te pytania, kwestionujemy ideę postępu – wartości, która dla socjaldemokratów jest jedną z kluczowych.
W tak wyglądającym świecie politycy tracą swą legitymację, tak jak poszczególne Państwa Narodowe stopniowo tracą swą zdolność do działania. Taki stan rzeczy stanowi zagrożenie dla demokracji i pozostawia miejsce na rozwój wszelkiego rodzaju politycznych perwersji. Jakość ludzkiego życia pogarsza się, bowiem nie można jej utrzymać na tym samym poziomie stosując stare rozwiązania w nowym kontekście politycznym. Obywatele czują się zapomniani przez klasę polityczną, ponieważ sądzą, że nie jest ona już w stanie skutecznie rządzić, bądź uważają, że nie dba o ich codzienne sprawy.
Partia Europejskich Socjalistów oraz jej partie członkowskie nie mogą zaakceptować tej fatalistycznej wizji. Wierzymy, że globalizacja powinna i może być ukierunkowana tak, by sprzyjać interesom Europy, jej obywateli, jak również obywateli całego świata. Wierzymy, że możliwe jest przedstawienie nowych gwarancji zabezpieczających jakość naszego życia. Przeszłość pokazała już, że możemy zmienić się na lepsze. Globalizacja przyniesie nowe możliwości wzrostu i ludzkiego rozwoju – pod warunkiem, że będzie właściwie zarządzana. Jako socjaldemokraci prezentujemy reformistyczne podejście do globalizacji.
Działania polityczne oraz inspirujące je wartości powinny znów zająć najważniejsze miejsce po to, by ukuć naszą demokratyczną przyszłość opartą na przewadze polityki nad ekonomią. Globalizacja nie może wiązać się z pogorszeniem naszych warunków życiowych, niezależnie od tego czy mieszkamy w kraju biednym czy bogatym. Wręcz przeciwnie, globalizacja powinna i może służyć interesowi publicznemu. Osiągnięcie tego celu wymaga nowej politycznej wizji, wymaga działania na każdym szczeblu: lokalnym, regionalnym, krajowym, europejskim oraz globalnym.
To właśnie przy pomocy tej politycznej deklaracji pragniemy wyrazić naszą absolutną determinację do działania. Wizja społecznego i gospodarczego postępu, która stanowiła inspirację dla działań podejmowanych przez nasze partie w Państwach Narodowych, powinna znaleźć również swój wydźwięk na scenie europejskiej i światowej. Dlatego też proponujemy nową i ambitną wizję polityczną dla Europy i dla świata.
II. Wartości uniwersalne
Wszelkie działania polityczne muszą być oparte na gamie fundamentalnych wartości. Globalizacja skutecznie podważa wiele wartości leżących u podstaw Państwa Narodowego, takich jak równość i solidarność obywateli. Podsyca coraz to bardziej agresywną międzynarodową konkurencję i osłabia zdolność państwa do podejmowania działań dla dobra innych uczestników procesu zarządzania. Wszystko to sprawia, że zatracamy poczucie wagi wartości które wyznajemy, i na których oparte jest demokratyczne Państwo Narodowe. W przeszłości polityka naszych partii w poszczególnych partiach odzwierciedlała aspiracje obywateli, dzięki czemu możliwe było zapewnienie odpowiedniej jakości życia ludzkiego. Aby osiągnąć ów cel, opieraliśmy się na przejrzystych wartościach. Dzisiaj aspiracji tych nie można zaspokoić jedynie przez działanie na szczeblu narodowym. Muszą być one celem wysiłków podejmowanych na poziomie europejskim i światowym.
Ponowne zdefiniowanie i przyjęcie pewnych zasad, nie tylko w poszczególnych Państwach Narodowych, ale również na szczeblu europejskim i światowym, jest bardzo ważne. Owe powszechnie uznawane wartości winny służyć jako główne przesłanki określające kierunki reform i działań politycznych determinujących globalizację. Dla socjalistów i socjaldemokratów takimi uniwersalnymi wartościami są równość, wolność, pokój, poszanowanie praw człowieka i ludzkiej godności, równość płci, demokracja, sprawiedliwość społeczna, solidarność pokoleń i narodów, poszanowanie różnorodności kulturowej i religijnej, jakość ludzkiego życia oraz poczucie wspólnej odpowiedzialności jednostek, osób publicznych i prywatnych.
Owe wartości przekładają się na prawa. Członkowie Unii Europejskiej przyjęli niedawno Kartę Praw Podstawowych, takich jak godność, wolność, równość, solidarność, obywatelstwo oraz sprawiedliwość. Podobne działania potrzebne są na szczeblu globalnym. Społeczność światowa reprezentowana przez Organizację Narodów Zjednoczonych powinna opracować Światową Kartę Praw Podstawowych, opartą na istniejących dokumentach międzynarodowych. Dzięki temu, każdy żyjący na świecie człowiek, niezależnie od tego gdzie i kiedy przyszło mu żyć, posiadać będzie podstawowe prawa, które państwa członkowskie ONZ będą zobowiązane podtrzymywać i przestrzegać. Dodatkowo, Trybunał Międzynarodowy, ukształtowany na podobieństwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, byłby odpowiedzialny za zapewnienie przestrzegania owych fundamentalnych praw, oraz za ochronę poszczególnych obywateli przed arbitralnymi działaniami ze strony organów państwa.
Oprócz swego znaczenia prawnego, owe fundamentalne wartości muszą stanowić inspirację dla politycznych celów i działań podejmowanych przez społeczność międzynarodową, rządy, władze gospodarcze oraz przez samo społeczeństwo obywatelskie. Wyznawane przez nas wartości stanowiły inspirację dla propozycji przedstawionych w niniejszej deklaracji. Stanowią one podstawę wyznawanego przez naszą polityczną rodzinę od dawien przekonania, że wartości takie jak równość, sprawiedliwość społeczna i wspólne dobro powinny być wskazówką, ostoją i sensem postępu gospodarczego oraz budowania dobrobytu. Państwa Narodowe wyrażały takie właśnie przekonanie przez całe ubiegłe stulecie. Jest ono wciąż aktualne na poziomie europejskim i światowym. Dzięki niemu znajdujemy siłę i większą niż w przypadku jakichkolwiek innych ruchów politycznych gotowość do stawienia czoła wyzwaniom naszych czasów, do przedstawienia nowej politycznej wizji i zbudowania lepszej przyszłości.
III. Nowa wizja polityczna dla Europy i dla świata
Na progu nowego stulecia ludzkość musi stawić czoła nowemu wyzwaniu: musi zbudować nowy i trwały świat oparty na pokoju, dobrobycie i stabilności. Wszystkich nas czeka ta sama przyszłość, którą przyszło nam kształtować stawiając czoła egoizmowi i nacjonalizmowi. Politycy muszą na nowo ustanowić silne relacje z obywatelami, poprowadzić nas do lepszego świata dostępnego dla wszystkich. Dzięki temu obywatele odzyskają zaufanie w zdolność polityków do budowania przyszłości. Dzięki temu będą liczniej brali udział w wyborach, będą aktywnie angażować się w debatę i dokonają wyborów niezbędnych do podejmowania politycznych działań. Owa bliska współpraca polityków i obywateli jest potrzebna bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, ponieważ to właśnie ona stanowi fundament naszego systemu demokratycznego i gwarantuje taki sposób rządzenia, który pozwoli zaspokoić potrzeby obywateli.
Sprecyzowane plany polityczne są potrzebne Europie stawiającej czoła gruntownym zmianom zachodzącym w zglobalizowanym świecie. Europa przechodzi kluczowy w swej historii okres. Po planowanym wkrótce rozszerzeniu będzie regionalnym organizmem składającym się z 25 państw, posiadającym 350 milionów obywateli i generującym jedną czwartą światowej produkcji gospodarczej. Dlatego też Europa reprezentuje liczącą się na scenie ogólnoświatowej gospodarczą i polityczną siłę. Siła ta wydaje się być jednak krucha. Politycznie, Europa traci dużą część swych wpływów na rzecz innych graczy, a wszystko przez jej wewnętrzne podziały w sprawach najważniejszych obecnie kwestii międzynarodowych. Gospodarczo, Europa zaangażowana jest w szalony wyścig intensywnej, międzynarodowej rywalizacji. Rywalizacji, której wynik zależeć będzie od jakości i skutecznego wprowadzenia w życie europejskich programów politycznych.
Europa potrzebuje zarówno sukcesów politycznych jak i gospodarczych, które powinny być wzajemnie powiązane. Aby osiągnąć swe cele, Europa musi przedstawić nową, ambitną wizję polityczną odzwierciedlającą zarówno jej polityczne znaczenie, jak i globalne problemy gospodarcze, które musi pokonać. Europa musi rozpocząć nową erę bliższej współpracy swych państw członkowskich, erę współdzielonej suwerenności, czy to w kwestiach polityki zagranicznej, gospodarczej czy społecznej, czy też w innych powiązanych obszarach. Dlatego też nowa europejska konstytucja powinna położyć polityczne i instytucjonalne fundamenty niezbędne do wykonania takich zadań. Tylko współdziałanie na szczeblu europejskim pozwoli państwom członkowskim odzyskać utraconą zdolność do działania na szczeblu narodowym. Mechanizm ten nie działa w drugą stronę.
Oprócz przyjęcia silnej politycznej wizji mającej zabezpieczyć jej przyszłość, Europa powinna również określić wizję umacniającą jej pozycję na scenie międzynarodowej. Mówiąc krótko, Europa musi działać na wszystkich szczeblach – od Państw Narodowych, poprzez Unię Europejską, do poziomu globalnego. Tylko w taki sposób uda się osiągnąć cele wpisujące się w spójną wizję dla całego świata.
Luty 2004
